Avropa və Kanadadan olan geoloqlar müəyyən ediblər ki, 65,5-66 milyon il əvvəl Yerə düşən və mezozoy erasının flora və faunasının məhvinə səbəb olan nəhəng Çikşulub asteroidi tərkibinə görə 1868-ci ildə Fransada tapılmış Ornans meteoritinə bənzəyən çox nadir tipli kosmik cisimlərə aid olub.

"Far.Az" xəbər verir ki, bu barədə Britaniya Kolumbiyası Universitetinin (UBC) mətbuat xidməti məlumat yayıb.

"Bu, çox nadir obyektlər tipidir - Ornans meteoritinə bənzər nümunələrə heç də hər muzey kolleksiyasında rast gəlmək mümkün deyil. Onların tərkibində karbon və kükürd kimi uçucu elementlərin miqdarı nisbətən azdır. Bu isə asteroidin düşməsi nəticəsində atmosferə atılan kükürd birləşmələrinin mezozoy heyvanlarının məhvində mühüm rol oynadığı barədə geniş yayılmış fərziyyəni şübhə altına alır", - deyə UBC professoru Filipp Klayes bildirib.

Professor Klayes və həmkarlarının qeyd etdiyinə görə, təbaşir dövrünün sonunda, təxminən 65,5-66 milyon il əvvəl, diametri 10-15 kilometr olan asteroid Yerə düşüb və Meksikanın cənubunda nəhəng, təxminən 300 kilometr diametrli Çikşulub kraterini yaradıb. Alimlər asteroidin Yerə düşməsi faktına şübhə etmirlər, lakin onun dinozavrların və dəniz sürünənlərinin məhvindəki rolu, eləcə də bu fəlakətin dəqiq nəticələri hələ də müzakirə mövzusudur.

Bu mübahisələr, xüsusilə də Çikşulub kraterini yaradan asteroidin hansı tipə aid olması ilə bağlı geoloqların indiyədək dəqiq məlumata malik olmaması ilə əlaqədardır. Bu rola kimyəvi tərkibi, sıxlığı və digər xüsusiyyətləri bir-birindən ciddi şəkildə fərqlənən karbonlu xondritlər sinfinə aid bir neçə primitiv kosmik cisim növü namizəd göstərilir.

Asteroidin mənşəyini müəyyənləşdirmək üçün geoloqlar həmin cismin parçalarından əmələ gəlmiş çöküntülərin izotop tərkibini araşdırıblar. Alimlərin bu ölçmələrə marağı onunla bağlı idi ki, nikel-60 - bu metalın sabit ağır izotoplarından biri - müxtəlif xondritlərdə fərqli miqdarda olur. Bu fərq onların yaranma vaxtı və formalaşma şəraitindəki dəyişiklikləri əks etdirir. Bu yanaşmaya əsaslanaraq professor Klayes və həmkarları asteroidin parçalarını onun Yerə düşməsi zamanı yaranmış gillərdən toplayıblar.

Nümunələr Danimarka, İspaniya və İtaliyanın beş müxtəlif bölgəsindən götürülüb və həmin nümunələrdə nikel-60 konsentrasiyası müəyyən edilib. Bu ölçmələr göstərib ki, Çikşulub asteroidi bir çox tədqiqatçıların əvvəllər düşündüyü kimi CM-xondritlərinə deyil, başqa tip primitiv meteoritlərə - CO-xondritlərinə daha çox bənzəyir. Bu qrupa 1868-ci ildə Fransada tapılmış Ornans meteoriti, onun Rusiya analoqu Kainsaz meteoriti və son iki əsr ərzində Yer kürəsinin müxtəlif bölgələrində toplanmış azsaylı digər asteroid parçaları daxildir.

Bu kəşf geoloqlar üçün gözlənilməz olub. Çünki əvvəlki tədqiqatlarda alimlər hesab edirdilər ki, dinozavrların və digər mezozoy faunasının məhvində mühüm rol oynadığı ehtimal edilən kükürd birləşmələrinin tullantılarının təxminən yarısı asteroidin buxarlanması nəticəsində yaranıb.

Lakin CO-xondritləri demək olar ki, uçucu kükürd birləşmələri ehtiva etmir. Bu isə həmin tullantıların yaranmasında əlavə "yerüstü" mənbələrin və ya mezozoy faunasının məhvini sürətləndirən digər amillərin mövcud olduğunu göstərir.

Oxşar xəbərlər

Leyla Əliyeva və Alyona Əliyeva Qubada internat tipli ümumtəhsil məktəbini və STEAM mərkəzini ziyarət ediblər

İlham Əliyev Qarabağ Universitetinin Klinikası binasının açılışında iştirak edib

Amnistiya aktı məntəqə tipli cəzaçəkmə müəssisəsində icra olunub

3000 ailəlik nəhəng kompleksdə biznes qurmaq imkanları!

Leyla Əliyeva və Alena Əliyeva Qubada internat tipli məktəbi və STEAM mərkəzini ziyarət ediblər